Prezentacja została wsparta przez Erasmus Plus KAII.
Cooperation Partnerships.
Innowacja struktury i treści programów studiów w dziedzinie zarządzania genetycznymi zasobami zwierzęcymi i
żywnościowymi przy użyciu digitalizacji.
Wsparcie Komisji Europejskiej dla produkcji tej prezentacji nie stanowi poparcia dla jej treści,
które odzwierciedlają jedynie poglądy autorów, a Komisja nie może ponosić odpowiedzialności za jakiekolwiek wykorzystanie zawartych w niej informacji.
Dzień dobry Państwu, moje nazwisko Piotr Guliński, jestem pracownikiem Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach.
Reprezentuję Instytut Zootechniki i Nauk o Zwierzętach.
Chciałbym przedstawić problem dotyczący organizacji pracy hodowlanej na tym spotkaniu wykładowym.
Powiem również o roli związków hodowców i organizacji państwowych w organizacji pracy hodowlanej.
No i na chwileczkę zatrzymamy się również na metodach wpływu państwa na efektywność produkcji zwierzęcy.
Jeżeli chodzi o realizację tej prezentacji, chciałbym, żeby ona odbyła się w oparciu o 8 podstawowych punktów.
Pierwszym chciałbym powiedzieć coś na temat wprowadzających informacji, w drugiej części na temat uregulowań prawnych dotyczących organizacji hodowli zwierząt.
W trzeciej części powiemy sobie, właściwie przypomnę wybrane pojęcia, które są rozwiązane nierozerwalnie z problemem problematyką organizacji hodowli zwierząt.
W czwartym punkcie, no tutaj najważniejsza sprawa wydaje mi się, to są najważniejsze podmioty, które odpowiadają w naszym kraju za organizację pracy hodowlanej i generalnie hodowli zwierząt.
O związkach hodowcy w piątym punkcie chciałbym powiedzieć w szóstym punkcie bardzo ważna sprawa, właściwie tym kluczowym sprawą jeśli chodzi o organizację to są realizacja programów hodowlanych.
W związku z tym w tym spotkaniu wykładowym tego elementu nie mogło zabraknąć, w związku z tym on znajduje się w punkcie szóstym.
W siódmym punkcie podsumujemy i ostatni punkt dotyczy bibliografii, na podstawie której ta monografia, ta prezentacja została przygotowana.
Jeżeli chodzi o wprowadzenie chciałbym powiedzieć, że od czasów domestykacji zwierząt gospodarskich hodowla zwierząt i pochodzące z nich surowce zwierzęcie stanowią bazę, podstawę właściwie bezpieczeństwa żywnościowego ludzi.
To pierwsza myśl, w związku z tym organizacja hodowli w XXI wieku jest tym elementem kluczowym, istotnym czynnikiem skuteczności oraz realizacji celu działania właśnie postawionych przed hodowlą zwierząt.
Druga myśl, właściwie trzecia myśl to jest drodzy szanowni państwo tutaj to chcę powiedzieć, że współcześnie rozwój nowych technologii, zmieniły generalnie zasięg hodowli rozumianej z perspektywy krajowej do perspektywy międzynarodowej, światowej.
My jesteśmy szczęśliwymi członkami Unii Europejskiej od 2004 roku. Na terenie Unii Europejskiej realizowana jest wspólna polityka rolna i w jej ramach również jesteśmy zobowiązani do unifikacji tego wszystkiego co dzieje się w zakresie organizacji hodowli i pracy hodowlanej z innymi krajami będącymi członkami Unii Europejskiej.
Jeszcze dwie ostatnie myśli, hodowla zwierząt i surowce pozyskiwane od zwierząt stawiają bardzo poważne źródło dochodów w Unii Europejskiej. Wartość produktów zwierzęcej w Unii Europejskiej aktualnie szacowana jest na 170 miliardów euro.
Natomiast w Polsce udział produkcji zwierzęcej w ogólnej wartości globalnej rolniczej w 2021 roku wynosił prawie 49%, a w produkcji towarowej był bardzo duży, jeden z największych w Unii Europejskiej i zbliżał się do poziomu 59%.
W związku z tym podjęta tutaj w tym referacie, w tej prezentacji tematyka organizacji hodowli zwierząt gospodarskich, ona odgrywa kluczową rolę jeżeli chodzi tutaj o skuteczność i efekty wynikające z prowadzenia hodowli na terenie poszczególnych państw członkowskich i oczywiście również naszego kraju.
W związku z tym niewątpliwie to organizacja musi prowadzić, organizacje, które prowadzą tą działalność w zakresie organizacji hodowli, musi prowadzić swoją działalność z uwzględnieniem czynników społecznych z jednej strony, wymagań rynku z drugiej strony i efektywności podejmowanych działań z trzeciej strony.
Trzy podstawowe uwarunkowania, które stoją tutaj przed tymi organizacjami, które zajmują się organizacją hodowli i pracy hodowlanej w naszym kraju, w całej Unii Europejskiej.
Jeżeli chodzi o uregulowania prawne, to jeżeli chodzi o Unię Europejską i Polskę oczywiście, mamy tutaj dwie podstawy prawne, które regulują zasady, które są wykorzystywane w organizacji hodowli zwierząt.
Pierwsza to jest ustawa z dnia 10 grudnia 2020 roku Organizacji Hodowli i Rozrodzie Zwierząt Gospodarskich, a druga obowiązująca terenie naszego kraju to jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z 2016 roku prawie zootechnicznych,
higienologicznych warunków dotyczących hodowli zwierząt hodowlanych i czysto rasowych i mieszńjców świni. To są dwa podstawowe źródła prawa, w oparciu o które realizujemy na terenie Polski organizacje pracy hodowlanych i hodowli zwierząt.
Trzeba powiedzieć, że ta ustawa, która w Polsce w tej chwili obowiązuje organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, wykonuje ściśle przepisy Unii Europejskiej z tego zakresu, reguluje sposób prowadzenia hodowli tych głównych gatunków zwierząt gospodarskich, to jest bydła, świń, owiec, kóz i koni oraz innych gatunków zwierząt, które ustawa przewiduje i uznaje jako gatunek i zwierząt gospodarskich.
W szczególności ustawa ta, prawda, reguluje sprawy z zakresu hodowli zwierząt, zachowania zasobów genetycznych, oceny wartości użytkowej, oceny genetycznej, prowadzenia księg hodowlanych, rejestrów hodowlanych i rejestrów oraz kontroli nad hodowlą i rozrodem zwierząt gospodarskich.
Jeżeli chodzi o te wybrane pojęcia, które są tutaj tym punktem, elementem tego punktu trzeciego, tego spotkania, czyli wybrane pojęcia, ta ustawa, drodzy Państwo, uznaje łącznie 27 gatunków zwierząt za gatunki gospodarskie.
No to tych gatunków, może ja tutaj pozwolę sobie wymienić tradycyjne gatunki gospodarskie, to jest bydło, świnie, owce, kozy i koniowate, do tego dochodzą jelaniowate, trzy gatunki, drób, raz, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem gatunków, zwierzęta futerkowe, też osiem gatunków i trzy gatunki.
Szanowni Państwo, pochodzące z innych obszarów, tutaj naszych zainteresowań hodowlanych, to jest alpaka, jedwabnik i pszczoła miodna. Łącznie 27 gatunków podlega regulacjom zawartych w ustawie o organizacji hodowli zwierząt w naszym kraju.
Ustawa ta również prowadza i definiuje, rozszerza właśnie definicje podstawowych pojęć związanych z hodowlą, a więc hodowla zwierząt wyjaśnia pojęcie, pojęcie co to jest program hodowlany, co to jest związek hodowców i przedsiębiorstwo hodowlane.
Po raz pierwszy ono się pojawiło, takie pojęcie i odgrywa tutaj ważną rolę, jeżeli chodzi o organizację hodowli wybranych oczywiście w gatunku zwierząt gospodarskich na terenie naszego kraju.
Jeżeli chodzi o punkt czwarty, być może to jest centralny punkt tej informacji na temat organizacji hodowli, dotyczy najważniejszych podmiotów, które są w Polsce odpowiedzialne za organizację hodowli zwierząt gospodarskich.
Jeżeli chodzi tutaj o zapisy tej ustawy, one przewidują szczególną rolę dla trzech podstawowych podmiotów. Tym kluczowym podmiotem to jest minister właściwy do spraw rolnictwa.
Ważną rolę również przypisuje ta ustawa Krajowemu Centrum Hodowli Zwierząt. Jeżeli chodzi o ministra one są bardzo ważne.
Minister uznaje organizację hodowców i inne podmioty za związki hodowlane i przedsiębiorstwa hodowlane.
Zatwierdza program hodowlane w Polsce. Wydaje, że zwolenie na prowadzenie ksiąg, rejestrów hodowlanych, związków hodowców i innych podmiotów nakłada i cofa środki w przypadku naruszenia przepisów.
No i zawiesza zatwierdzony program hodowlany lub cofa, jeżeli coś tam jest nie w porządku, jeżeli chodzi o poziom realizacji tych zadań dotyczącego programu hodowlane.
Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt pełni bardzo ważną i ciekawą rolę w tym systemie, który w Polsce w tej chwili obowiązuje, a mianowicie pełni rolę kontrolną.
A więc prowadzi kontrolę urzędową w zakresie sposobu prowadzenia ksiąg hodowlanych, oceny wartości użytkowej i oceny genetycznej zwierząt i sposobu wykorzystania środków pochodzących w dotacji budżetowej.
Oprócz tej podstawowej roli Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt prowadzi również ocenę wartości użytkowej lub ocenę genetyczną pszczół i zwierząt futerkowych, to Krajowe Centrum prowadzi laboratorium referencyjne w przypadku produkcji mleka, hodowli bydła, odwoławcze referencyjne.
To jest ważna rola i ważne zadanie Krajowego Centrum Hodowli Zwierząt. Oczywiście Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt może, po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw rolnictwa, użyczyć, to jest ważna prorogatywa, Krajowego Centrum wioskom i hodowców lub innych podmiotów, podmiotom rejestr hodowlany lub rejestr lub ocenę wartości użytkowej lub ocenę genetyczną.
Punkt piąty dotyczy związków hodowców. Te związki hodowców pełnią w tej chwili kluczową rolę, jeżeli chodzi o hodowlę bydła.
I związki hodowców oczywiście realizują przede wszystkim programy hodowli. Programy hodowli poszczególnych ras w obrębie poszczególnych gatunków. W związku z tym parę słów również na temat związków hodowców.
Jak to państwo widzicie, związki hodowców są tą trzecim podmiotem bardzo istotnym w organizacji hodowli zwierząt w naszym kraju. Obok ministra właściwego do spraw rolnictwa, obok Krajowego Centrum Hodowli i Zwierząt znajdują się związki hodowców poszczególnych gatunków zwierząt gospodalskich w naszym kraju.
Co te związki robią? Realizują tak jak powiedziałem przed chwileczką programy hodowlane dla poszczególnych raz i gatunków. To jest podstawowa sprawa, podstawowa funkcja tych podmiotów.
Pojedynczy związek jest taki warunek, powinien realizować co najmniej jeden program hodowlany w zakresie swojego gatunku.
Prowadzi ocenę wartości użytkowej lub oceny genetycznej zwierząt, prowadzą w większości, nie wszystkie, ale prowadzą. No i oczywiście prowadzą księgi i rejestry hodowlane, a więc jądro hodowli zwierząt znajduje się tutaj w pryzmacie zainteresowań związków hodowców zwierząt w naszym kraju.
Związek hodowców zwierząt według zapisów ustawowych to stowarzyszenie hodowców lub organizacja hodowlana lub podmiot publiczny uznany przez właściwy organ państwa członkowskiego w przypadku Polski ministra rolnictwa i rozwoju wsi.
Związki hodowców tu podsumowując odpowiadają za realizację programów hodowlanych i ich działalność powinna obejmować zwierzęta hodowlane czyste rasowe wpisane do księg hodowlanych.
I każdy związek, tak już wspomniałem, powinien odpowiadać za realizację co najmniej jednego programu hodowli w obrębie każdego związku.
Napisałem, że tutaj na tym slajdzie, że w realizacji hodowli zwierząt aktualne prawodawstwo w naszym kraju rozdziela kwestie dotyczące uznawania związków hodowców i przedsiębiorstw hodowlanych.
One się po raz pierwszy, tak jak podkreślam, jeszcze pojawiły się w naszym prawodawstwie, to pojedyncze przedsiębiorstwa hodowlanego oraz przewiduje dla nich odrębne procedury.
Ponadto określa prawa obowiązki hodowców, związków hodowców, przedsiębiorstw hodowlanych i ustala fundamentalne zasady równego traktowania hodowców przez związki hodowców i niezależności związków przy określaniu celów programów hodowlanych.
To decydują związki, a minister zatwierdza, oczywiście za współpracę z nauką to się wielokrotnie odbywa.
Napisałem taką uwagę, która uważam za ważną istotą i warto podkreślenia, że minister właściwy do spraw rolnictwa jest właściwy do uznania lub odmowy, uznania za związki hodowców lub przedsiębiorstw hodowlane.
Uznanie i odmowy, uznania związków hodowców lub przedsiębiorstw hodowlanego minister dokonuje w drodze decyzji administracyjnej.
Dobrze. Drodzy Państwo, tutaj pokazuję niezbędne wymagania do uznania przez ministra właściwego do spraw rolnictwa związków hodowców zwierząt, a więc statut, procedury wystarczająca,
populacja wierząt do realizacji programu hodowlanego, prowadzenie kontroli, zgodności pochodzenia zwierząt, odpowiednia baza materialna i wyposażenie takiego związku, kwalifikacje kadry, oczywiście bardzo ważna sprawa,
osobowość prawna zgodna z prawem kraju członkowskiego, no i zdolność prowadzenia i zrozumienia bazami danych.
To są tutaj te elementy, które się ocenia przy uznawaniu danej organizacji za związek hodowców.
Pokazuję w tej chwili trzynaście uznanych związków hodowców zwierząt gospodarskich w Polsce, ja ich nie będę czytał, bo nie mamy czasu,
ale to są w tej chwili te związki, które odgrywają tą główną rolę w organizacji i realizacji programów hodowli tych zwierząt gatunków gospodarskich klasycznych, tak bym to określił.
Tak bym to powiedział. Oprócz tego, oprócz tych gatunków zwierząt klasycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prowadzi się również hodowlę w obrębie innych gatunków,
ja o nich wspominałem, ale tam jest taka zasada, że prowadzi się tylko jedną księgę hodowlaną.
I to dotyczy tej grupy gatunków jeleniowatych, każdego rodu linii drobiów, każdego gatunku zaliczonych do zwierząt futerkowych, gatunków alpaka, jedwabnik morwowy i każdej linii hodowalnej pszczół.
To jest taka zasada ogólna. I to warto tę zasadę tu wspomnieć przy charakterystyce tutaj tych celów, które przyświecają programom hodowli realizowanym przez poszczególne związki hodowców zwierząt w naszym kraju.
No i doszliśmy do programów hodowli. Tak jak powiedziałem, jest to niewątpliwie ten podstawowy cel i zadanie, które stoi i przyświeca działalności naszym związkom hodowców zwierząt gospodarskich.
Parę słów zatem o tych programach hodowlanych. Program hodowlany to jest oczywiście szereg systematycznych działań obejmujących poziom rejestracji zwierząt, poziom ich selekcji hodowli,
wymiany zwierząt hodowlanych, które to działania są opracowane i realizowane w jednym celu, a właściwie w dwóch można powiedzieć.
Zachowania lub ulepszania pożądanych fenotypowych lub genetycznych cech populacji będących celem hodowli. A więc zachowania lub ulepszania.
Praca hodowlana ma prowadzić do ulepszania poszczególnych cech, które traktujemy jako istotne, ważne z hodowlanego punktu widzenia.
W związku z tym te programy hodowlane powinny obejmować zasady rejestracji zwierząt, selekcji hodowli i wymiany zwierząt, tak jak wspomniałem.
Oczywiście programy hodowlane powinny być również ustalane odrębnie dla każdej rasy zwierząt i dotyczyć dostatecznej liczby zwierząt.
Ponadto programy powinny przewidywać hodowlane. Cele programu powinny być opisane, metody oceny wartości użytkowej, szczegółową charakterystykę i wzorzec rasowy, obszar geograficzny,
na którym będzie program realizowany, sposób identyfikacji zwierząt i informacji o świadectwach zootechnicznych.
No i tak wyglądają tutaj te cele realizacji programów hodowlanych. Jeżeli chodzi tutaj o pewne szczegóły, na tym slajdzie nie przedstawiam.
Te niezbędne wymagania do uznania przez ministra właściwego programu hodowlanego, a więc zdefiniowane cele, czy to jest doskonalenie oprawna restytucja, czy tworzenie rasy,
zasady konstrukcji, informacje o systemie oceny wartości użytkowej hodowlanej, informacje o działaniach hodowlanych zleconych innym podmiotom, informacje o systemie identyfikacji, rejestracji i rodowodów,
informacje o zasięgu geograficznym programu, przebieg selekcji i cele hodowlane i nazwa i charakterystyki rasy, linii lub krzyżówki. W związku z tym, jak tutaj widzicie, po tym slajdzie,
realizacja programu hodowlanego nie jest rzeczą prostą. Wymaga zaangażowania w wielu podmiotów na wielu poziomach, prawda, dotyczących związanych z hodowlu zwierząt.
Tutaj nie wchodzę w szczegóły, ale chcę pokazać tak pokrótce, prawda, liczbę programów hodowlanych realizowanych w obrębie poszczególnych gatunków zwierząt. Jeżeli chodzi o bydło, mamy 24 programy hodowli w tej chwili realizowane w Polsce.
One są realizowane przez trzy podmioty, tutaj nie będę je wymieniał w braku czasu. Jeżeli chodzi o gatunek świnia domowa, mamy 13 programów hodowlanych dotyczących poszczególnych ras lub mieszańców świń,
realizowanych tutaj przez Związek Hodowców, prawda, zajmujący się tym gatunkiem. Jeżeli chodzi, prawda, o koniowae, mamy 15 programów hodowli realizowanych, co ciekawe, przez dużą liczbę podmiotów,
które minister uznał za Związki Hodowców, prawda, mamy programy hodowlane dla gatunku owca domowa, ona jest tutaj rekordziską w Polsce, 29 programów, jest realizowanych w obrębie różnych ras
owiec w naszym kraju, jeżeli chodzi o gatunek koza domowa, cztery mamy takie programy hodowlane i kończymy tą informację na temat liczby tutaj tych programów hodowlanych,
bo w obrębie tych głównych gatunków i informacją dotyczących drobiu, tutaj chcę powiedzieć, że w Polsce realizujemy 7 programów dotyczących, ras oraz 55, programów dotyczących różnych rodów,
które są oczywiście mieszańcami międzyrasowymi różnych ras, różnych gatunków.
Pokazuję taki przykład programu hodowlanego, tu mamy poziom oceny użytkowości, poziom selekcji materiału hodowlanego,
no i ten najprzyjemniejszy poziom kojarzenia, czyli włączenia par do rozrodu, który jest oczywiście konsekwencją całości tych, etapów poprzedzających ten poziom, dopuszczenia zwierząt do rozrodu.
W Polsce w organizacji hodowli zwierząt najważniejszą czy zasadniejszą rolą odgrywają 3 podmioty.
Minister, właściwy do spraw rodnictwa krajowe centrum hodowli zwierząt i związki hodowców zwierząt.
W aktualnie obowiązującym prawodawstwie związki hodowców odgrywają kluczową rolę i zasadnicze zadania to realizacja programów hodowli zwierząt,
prowadzenie ksiąg i rejestrów hodowlanych, prowadzenie oceny użytkowości i prowadzenie oceny genetycznej zwierząt.
Jeżeli chodzi o zadania Krajowego Centrum Hodowli Zwierząt, to jest kontrola sposobu prowadzenia ksiąg hodowlanych,
kontrola oceny użytkowości, prawda, przez związki hodowców ocena użytkowości zwierząt futerkowych i prowadzenie regulatorium referencyjnego dla oceny mleka.
Jeżeli chodzi o tą rolę ministra, która jest kluczowa w naszym systemie organizacji hodowli,
przypomnę, że do jego kompetencji należy uznawanie związków hodowców, zatwierdzanie programów hodowlanych i wydawanie pozwoleń na prowadzenie ksiąg i rejestrów hodowlanych.
I kończąc, chcę przypomnieć, że w kraju w tej chwili prowadzi się ogromna liczba programów hodowlanych, prawda,
policzyłem tutaj, że w obrębie tych podstawowych gatunków zwierząt znajduje się aż 137 różnych programów hodowlanych dotyczących poszczególnych rad lub mieszańców międzyrosowych.
To tyle, co chciałem przekazać, prawda, pokazuje tu bibliografię, która posłużyła mi jako źródło informacji wykorzystywane w tej prezentacji. Dziękuję uprzejmie Państwu za uwagę.